1 Eylül’den itibaren ikinci el araç ticaretinde yeni bir döneme girilecek. Uzun süredir beklenen ve sürekli ertelenen düzenleme ile sektöre çeki düzen verilmesi amaçlanıyor. Özellikle bu işte fırsatçılık yapanların, büyük paralar kazanan çantacıların ortadan kaldırılması hedefleniyor. Düzenlemenin artıları da eksileri de var. Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, kayıt dışının yanı sıra suni fiyat artışlarının önüne geçmeyi istediklerini açıkladı. Bu iddialı hedef, tüketicilerde bir beklenti oluşturdu. Peki düzenlemeyle gerçekten 2. elde şişen fiyatlar geriler mi, fırsatçılar temizlenir mi? Kimse birbirini kandırmaya çalışmasın, beklenti yaratmasın; fiyatların geri gelmesi imkansız. Zaten düzenlemenin ana amacı kayıt dışını önlemek. Siz hiç Türkiye’de bir ürünün fiyatının düzenleme çıktı diye gerilediğini gördünüz mü? 2. elde fiyatların bu kadar yükselmesinde fırsatçıları bir tarafa koyalım en önemli etken kur. 2. elin fiyatını 0 km belirler. Sadece son 15 günde otomobil fiyatlarına döviz kurundaki dalgalanmaya bağlı yaklaşık yüzde 10 zam geldiğini hatırlatalım. Otomatikman 2. el fiyatları da arttı. Arz-talep dengesi de fiyatta belirleyici. Parası sıfıra yetmeyen, tedarik sorunu nedeniyle araç bulamayan 2. ele yöneliyor doğal olarak.
3 alım-satım sınırı yetersiz kalır
Fırsatçılardan bahsetmişken; 2. el araç işinden ekmek yiyen 70 bin kişiyi temsil eden Motorlu Araç Satıcıları Federasyonu (MASFED) Genel Başkanı Aydın Erkoç’un açıklamaları düşündürücü. Bu işe giren ‘al-satçı’ların kazandıkları tatlı kazanç adeta dudakları uçuklatır cinsten. MASFED Başkanı, ayaküstü araç alıp satanların 30 ile 100 bin lira arasında kâr marjı koyduklarını belirtiyor. Gelelim kayıt dışına… Yetki belgesi olmayanların 1 yıl içinde en fazla üç adet 2. el araç satışı yapılabilecek olması kimseyi durdurmaz. Sınırlama daha önce de vardı, sonra kaldırılmıştı. ‘Al-satçı’lar, amcasının, dayısının, teyzesinin üzerinden bu işe devam eder. Sistem eskiden de böyleydi. Bu sayı ikiye düşürülseydi daha etkili olabilirdi. Tabii çok kalabalık bir ailesi yoksa!
Bazı maddeler gözden geçirilebilir
Aydın Erkoç’un verdiği bir başka örnek, bu işten ekmek yiyenlerin büyüklüğünü gözleri önüne seriyor. 7.6 milyon araç el değiştirirken bunun 5 milyona yakını ayaküstü araç alıp-satanlar tarafından gerçekleşmiş. Pazarın büyüklüğü mükerrer satıştan kaynaklanıyor, nihai tüketiciden değil. Satılan yeni aracın 15.9 katı kadar 2. el satılmış. Bu oran, Çin’de 0.6, ABD’de 2.3, İngiltere’de 2.0, Rusya’da 3.1, Hindistan’da 1.2 kat. Yönetmeliğin iyi niyetle hazırlandığını ancak eksiklikler olduğunu söyleyenler, ‘Kervan yolda düzelir’ mantığıyla bazı noktaların gözden geçirileceğini ve değişiklikler yapılabileceğini düşünüyor. Özellikle de araç alım-satımındaki sınırlama maddesine bir daha bakılması gerektiği kesin…
