Otomotiv şirketleri son virajda pazarı hareketlendirmek için uğraşırken, sürpriz şekilde taşıt kredisine vade sınırlaması geldi. Sadece otomotiv sektörüyle kalmadı, kuyumdan elektroniğe kadar birçok sektörde, taksit ve kredi vade sürelerinde düzenleme yapıldı. Hedef belli ithal otomobili frenlemek, yerliyi özendirmek. Peki kredilerde vade sınırlaması, pazarı nasıl etkiler? İthalatı gerçekten frenler mi? Sonuçta 2021’de pazarın 700 bin adetlere gerileyeceği seyredeceği tahminleri yapılırken, hesapta olmayan bir de vade sınırlaması çıktı.
Faiz arttı, kredili alım zaten azaldı
Düzenlemenin satışlara büyük etkisinin olması beklenmiyor. Eğer taşıt kredisi faizleri yüzde 0.69’lar seviyesinde olsaydı o zaman işler değişirdi ama son dönemde zaten faizler yükselmiş ve tüketiciler nakit alıma yönelmişti. Merkez Bankası’nın son hamlesi sonrası faizde yüzde 1.45-1.77 seviyesi görüldü. Taşıt kredisiyle alımlar yüzde 25’lere kadar indi. Tabii ‘Her an satarım’ diye aracına ipotek konulmasını istemeyen bazı vatandaşların taşıt kredisi yerine tüketici kredisi aldığını da ekleyelim. Türkiye’de taşıt kredilerinin vade dağılımında da ağırlık 24 ve 36 ay. Bazı markalarda ortalamalar 20 aya kadar iniyor. Hayalindeki araca sahip olabilmek adına uzun dönemli borçlananlar dışında 48 ay pek tercih edilmiyor.
300 bin liranın altında kaç araç var?
BDDK’nın belirlediği 300 bin lira sınırı ile bir anlamda yerli modeller teşvik edilmek isteniyor. Türkiye’nin en büyük otomotiv data ve 2. el fiyatlandırma şirketi CARDATA’nın raporuna göre, 300 bin liralık fiyatın altında 230 adet otomobil kaldı. Bunun 77 adedi yerli, 153 adedi ithal. Sınırda dolaşan yani yüzde 4’lük zamla fiyatı 300 bin lirayı geçecek 43 model var. Görüldüğü gibi ithal seçenekler daha fazla. 300 bin-750 bin lira arasında ise 405 model bulunuyor. Bu araçların sadece 15 tanesi yerli. Yüzde 96’sını ithal araçların oluşturduğu tarafta vade sınırı 48’den 36 aya düşürülüyor. İthalat azaltılmak isteniyor ama tüketicilerin tercih edebileceği yerli model sayısı çok sınırlı.
Gelelim 750 bin lira üzerine gelen 24 ay sınırına… 1 milyon liralık otomobile niyetlenen tüketici kolay kolay kararından vazgeçmez. Peşinatı artırır, aylık ödemeyi ona göre ayarlar ve istediği aracı alır. Lüks sınıfta fiyatı çıtası o kadar yükseldi ki, bu yüzden kredi limiti ‘devede kulak kalır’. ‘Lükse vade sınırlaması’ demek de çok doğruyu yansıtmıyor
ÖTV düzenlemesi işe yaramadı
Hatırlanacağı gibi 31 Ağustos’ta yapılan ÖTV düzenlemesine gerekçe olarak cari açığa olumsuz etki eden otomobil ithalatının azaltılması, yerli üreticinin desteklenmesi gösterilmişti. Veriler pek amaca ulaştığını göstermiyor. Eylül’de otomobilde yüzde 45.7 ile rekor seviyeye çıkan yerlilerin payı Kasım’da yüzde 42.6’ya indi. Toplam satışlarda Eylül’de ithalatı yüzde 50.7’lik oranla geçen yerli araçların payı 40.8’e geriledi. Rakamlar yalan söylemez, bekleyip, göreceğiz…
