Çinli BYD’nin Türkiye’de yapmayı planladığı 1 milyar dolarlık yatırımı askıya alması, otomotiv ve ekonomi dünyasını şoke etti. 2 yıl önce büyük heyecanla duyurulan yatırım hayali suya düştü. BYD Başkan Yardımcısı Stella Li’nin ‘Türkiye yatırımını beklemeye aldık, Macaristan’a öncelik vereceğiz ve Avrupa’da fabrika arıyoruz’ açıklaması, Manisa’nın tamamen gözden çıkarıldığını gösteriyor. BYD’den sonra akıllara ‘Çinliler Türkiye’yi bir daha yatırım radarına alır mı?’ geliyor…
Yatırım için harekete geçmeyen BYD’nin tavrı uzun süredir kamuoyunda tartışılıyordu. En büyük eleştiri konusu da üretime başlamayan BYD’ye verilen teşviklerdi. Bakanlığın kararına göre yatırımın % 20’sinin tamamlanmasının ardından ithalat kapısının açılması gerektiği yönündeki eleştirilerle ilgili olarak Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Vahap Munyar’a Eylül 2025’te verdiği röportajda, “BYD, Manisa’da fabrikayı kuracağı araziyi parasını ödeyerek satın aldı. Arsayı alması yatırımın bir parçası değil mi? BYD’nin Manisa’daki yatırımını 2026 yılı sonunda tamamlamasını bekliyorum” açıklamasını yapmıştı. Buradan anlaşılan BYD’nin Manisa Sanayi Bölgesi’nde kuracağı tesisin arazine yaklaşık 200 milyon dolar ödediği yönde. Yatırımda öngörülen ilerleme kaydedilmediği için BYD’nin teşviklerden yararlanma süreci ise 2026 yılı başında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından askıya alınmıştı. Geçen yıl 45 bin adetten fazla araç satan markanın, elindeki stoklarla yetinmek zorunda kaldığını ve yılbaşından bu yana sadece 6 bin 726 otomobil teslimatı gerçekleştirdiğini belirtelim.
Çinli şirketler strateji değiştirdi
BYD’nin neden Türkiye’den vazgeçtiği ile ilgili resmi bir açıklama gelmedi. Ancak son dönemde Çinli şirketlerin AB’nin korumacı önlemleriyle karşılaşmamak adına rotasını Avrupa’ya çevirdiği görülüyor. Samsun’a 1 milyar dolar yatırım yapacağı iddia edilen Chery, İspanya’da karar kıldı. Türkiye’yi yatırım radarına alan MG’nin sahibi SAIC geçtiğimiz günlerde İspanya’nın Galiçya bölgesine 200 milyon euro yatırım gerçekleştireceğini bildirdi. Çinliler Avrupalı üreticilerin boş kapasitelerini de kullanmak istiyor, Stellantis başta olmak üzere birçok şirketle görüşüyorlar. Geely ile Dongfeng fabrika arayanların başında geliyor. Bir başka deyişle Çinli şirketler arasında ‘Sattığın yerde üret’ stratejisi yaygınlaşıyor. İşin ilginci Türkiye de Çin’den yapılan otomotiv ithalatına yönelik tedbirler getirdi, yatırım için önemli teşvikler verildi ama sonunu getiremedik…
Trump faktörü Çin ile AB’yi yakınlaştırdı
Peki AB’nin ‘Made in EU’ sanayi planına Türkiye’nin dahil edilmesine rağmen Çinliler neden yatırım kararlarında bizi pas geçiyor? Çin ile AB’nin ABD Başkanı Trump nedeniyle birbirlerine yakınlaştığı açık. Çin, ABD’nin sertleşen ticaret politikaları ve gümrük vergileri karşısında AB ile ilişkilerini geliştirmek, yeni ortaklıklar kurmak istiyor. Pekin, Avrupa’ya iş birliği çağrısında bulunuyor. AB, Ukrayna-Rusya savaşı ve insan hakları ihlalleri nedeniyle Çin’e karşı temkinli yaklaşıyor ama havanın da yumuşadığı hissediliyor.
Bataryada şartlar net değil
Bir başka sıkıntının hâlâ detayları tam olarak netleşmeyen ‘Made in EU’ planının olduğunu düşünüyorum. Özellikle batarya konusunda belirsizlikler var. AB’nin batarya teknolojisine yönelik teşvikleri, bu yönde ‘lokal şartı’ olabileceğini gösteriyor. Türkiye’nin elektrikli araçlarda plana dahil olup olmadığını bilmiyoruz. Çinliler ayrıca AB’ye uzak kalmak istemiyor, düzenlemelerin, regülasyonların içinde yer almayı arzu ediyorlar. 10 milyon adetlik büyüklüğe sahip bir pazarda, üretimi 1 milyonluk Türkiye’ye tercih ediyorlar.
BYD’nin Manisa yatırımını askıya almasından sonra Türkiye otomotiv sektörünün sıfırdan yatırım çekme şansı iyice zayıflayacak. Görünen o ki mevcut yatırımlarla yetinmek zorunda kalacağız. Onların yatırımlarını büyütmelerini, yeni modelleri ülkemize getirmelerini bekleyeceğiz. BYD tartışmalarının yaşandığı dönemde sıcağı sıcağına OYAK Renault’dan Boreal’in lansmanında gelen ‘Türkiye’ye verdiğimiz yatırım sözlerinin hepsini tuttuk’ mesajı gerçekten önemli. Otomotiv sanayinin ayakta kalması ve geleceği yakalayabilmesi için Türkiye’ye yatırım yapanların desteklenmesi gerekiyor. Yoksa Türk otomotiv sanayini başka ülkelere kaçan tekstilciler gibi büyük riskler bekliyor.
