Türkiye otomotiv sektörü ve otomobil sahibi olmak isteyen vatandaş, yine bir son dakika golüyle sarsıldı. Tam 30 Ağustos Zafer Bayramı’nı kutlamaya hazırlanırken, otomobilde ÖTV düzenlemesi yapıldı. Bazı medya kuruluşlarına göre, matrah güncellenerek ‘yerlinin önü açıldı, ithal otoya dur’ denildi ama günün sonunda ÖTV’ye zam geldi! Dikkat ettiyseniz, sürpriz demiyorum artık. Çeyrek asırdır otomotiv gazeteciliği yapan biri olarak sektörü ‘altın yumurtlayan tavuk’ olarak gören Ankara’nın, bu tip kararlarına alıştım. Hafızalarımızı tazelersek; hayatımıza girdiği 2002’den bu yana ÖTV oranları, motor hacmi 1.6 lt’yi geçmeyen otomobillerde yüzde 196 (yüzde 80’lik vergide) 1.6-2.0 lt arasında değişen araçlarda yüzde 226 ve 2.0 lt üzerinde yüzde 340 oranında artmış. Gerçekten dile kolay! 2002’de 1.6 lt için yüzde 27’lik vergi oranı geçerliydi, en yüksek vergi dilimi de yüzde 50 idi.
Yerliye destek ama kafalar karışık
Peki pandemi döneminde Avrupa’da birçok ülke otomotiv sektörüne destek olmak amacıyla teşvikler açıklarken, ‘Biz indirimi geçtik nereden çıktı bu vergi artışı’ diye herkes birbirine soruyor? Yapılan düzenlemenin amacının yerli üretimi ve yerli sanayiciyi desteklemek, yüksek fiyatlı ithal otomobile olan talebi önleyerek cari açığın azaltılmasına katkı sağlamak olduğu açıklandı. İşte burada kafalar karışıyor. Neden mi?
Varan 1… Kamu bankalarının yerli otomobile destek amacıyla başlattığı düşük faizli kredi kampanyası ‘bahaneler’le Temmuz ayı sonunda sona erdirildi. Birçok yerli ve ithal marka ise elini taşın altına koyarak tüketicilere avantajlı fırsatlar sunmaya devam etti. Özetle vatandaşı yarı yolda bırakmadı!
Varan 2… Cari açıktan bahsediliyor; son 10 yılda otomotiv sektörü toplamda 40 milyar dolar dış ticaret fazlası verdi. Sadece 2019’da 16.5 milyar artıdaydı. 2020’ye bakarsak salgın döneminde tedariğin de etkisiyle binek otoda yerlinin payı yüzde 45.6’ya, toplam pazarda yüzde 49.8’e kadar çıktı.
Varan 3… Madem yerli otomobile destek sağlanmak isteniyor, 2 yıl aradan sonra gelen matrah güncellemesi neden bu kadar geç yapıldı. Her yıl MTV, değerli kağıtlar, pasaport, trafik cezaları yeniden değerleme oranında güncellenirken, otomobil sektörü unutuldu yani görmezden gelindi. Özellikle bu yıl salgına rağmen otomotiv talebinde beklentilerin üzerinde artış, devletin vergi gelirlerine olumlu yansıdı. Her zaman dile getirdiğim gibi, işler iyi giderken devlet neden vergi gelirinden olsun…
Vergi artışının hedefi SUV’lar
Varan 4… Yerli otomobili teşvik etmek amacıyla bir taşla iki kuş da vurulabilirdi. 1.6 lt’ye kadar olan yerli otomobiller için hurda indirimi getirilebilirdi. Bu sayede hem trafik için tehlikeli araçlar yoldan çekilir hem de çevreye katkı sağlanırdı. Otomotiv sektörünün çatı kuruluşları ve bizler uzun süredir hurda indiriminin Avrupa’daki gibi sürekli hale getirilmesini savunuyoruz.
Varan 5… Türkiye’de 1.6 lt’nin altındaki otomobillerin payı yüzde 94.8. C segmentinin payı da yüzde 62.1 olduğunu düşünürsek, vergi düzenlemesi direkt burayı ilgilendiriyor. Vergi artışının özellikle ülkemizde sürekli büyüyen SUV segmentine yönelik olduğu görülüyor. Özellikle de C-SUV’lara… SUV’ların payı Temmuz ayı itibariyle yüzde 28’i geçti. Hatta bazı dönemlerde yüzde 31’i geçtiğini gördük. 1.6 lt’de en yüksek vergi dilimindeki araçların matrah artışı nedeniyle yüzde 50’lik ÖTV’de kalacağının da garantisi yok. Sonuçta kurdaki artışlar direkt fiyatlara yansıyacak.
Varan 6… Otomotiv satışları bu yıl salgın gölgesinde 700 bin adet ve üzerine doğru gidiyordu. Kamu bankalarının kampanyayı bitirmesi psikolojik olarak hafif bir etki yaratsa da tüketicinin yoğun talebi devam ediyor. Şirketler de en hareketli dönem olan yılın son 3-4 ayı için araç bulmaya uğraşıyor. Örneğin PSA Türkiye’nin 30-35 bin araç siparişi verdiğini biliyorum. Kimse neden bu kadar yüklü sipariş diyemez? Şimdi bu araçlar ne olacak? Gelecek araçlar ya satılacak ya satılacak. Kasım’da görmeye alışık olduğumuz kampanyalar Eylül’den itibaren başlayacak. ÖTV artışı sonrası ‘ÖTV bizden, KDV şirketten’ gibi kampanyalara alışığız ama şirketlerin tüm planlamalarının çöpe gittiğini düşünsenize…
Derneklerin sessizliği düşündürücü
Varan 7… Uzun süredir istediği otomobili satın almak için bekleyen tüketiciyi düşünün. Belki de ilk kez bir otomobil sahibi olacak. Hafta sonu siparişi verip, kaporasını ödemiş ve sabah kalkmış araç 35 bin lira pahalanmış. Artan kredi maliyetleri zaten tüketiciyi yeniden zorlamaya başlamış. Hayalinden mi vazgeçsin, istemediği halde daha ucuz bir otomobil mi alsın…
Varan 8… Uzun bir aradan sonra otomotiv sektöründe Türkiye, önemli bir yatırıma ev sahipliği yapmaya hazırlanıyordu. Önce siyasi sonra pandemi derken VW, yatırım kararını iptal etti. En az 5 yıl öncesinde yatırım planlamaları yapan küresel devler, son düzenleme sonrası ne düşünecek? Yeni yatırım kararları nasıl etkilenecek?
Bu liste daha çok uzayıp ikinci eldeki fiyatlara kadar gider, işin özeti olan yine vatandaşa ve lokomotif sektör otomotive oluyor. Tüketici tam otomobili ‘Yakaladım’ derken yeniden ulaşılmaz hale geliyor. İşin tuhafı otomotiv sektörünün çatı kuruluşları, bu işe fazla tepki vermiyor, açıklama yapmış olmak için demeç veriyor…
