Otomotiv 2023 yılını rekorla kapatmaya hazırlanıyor. Yıllardır hayali kurulan 1 milyon adetlik satışa 11 ayda ulaşıldı. Pazar büyük ihtimalle 1.2 milyon adetler seviyesinde kapanacak. Birçok marka bu yıl tarihi satışlarına ulaşacak. 2023 otomotiv sektöründe unutulmayacak yıllardan biri olacak. Şimdi gözler 2024’te. Herkesin ortak görüşü sıkı para politikasıyla 2024’ün zor geçeceği yönünde. Farklı rakamlar, tahminler ortaya atılıyor. Piyasayla ilgili senaryolar konuşulurken söz dönüp dolaşıp krediye bağlanıyor. Sohbet ettiğim Honda Türkiye Genel Müdür Yardımcısı Bülent Kılıçer, otomobil satışlarında kredi kullanımının yüzde 75’lerden yüzde 15’e kadar gerilediğine dikkat çekiyor. Krediye ulaşım nedeniyle 2024’ün zor geçeceğini, binek otomobil pazarının yüzde 30-35 daralarak 650 bin adetlere gerileyeceğini öngörüyor.
Kredi bulsan bile faiz yüzde 5’i geçti
BDDK’nın verileri, aylık kredi kullanımındaki ciddi düşüşü gözler önüne seriyor. Geçen yıl Mart’tan itibaren 6 milyar ile 9 milyar lira arasında kredi kullanılırken, rekorlar yılı 2023’te bu tutar Mart ve Nisan ayları hariç 1.3-2.5 milyar lira arasında değişti. Hatta 120 bin aracın satıldığı Temmuz’da 717 milyon lira ile dibe vurdu. Hareketli geçen Eylül-Ekim aylarında 1.2-1.4 milyar lira arasında seyretti. Geçen yıl Ekim’de bankaların kullandırdığı kredi miktarının 7.8 milyar lira olduğunu hatırlatalım. Uzun süredir bankalar kredi musluklarını kısmış durumda. Kredi vermeye istekli değiller, birçok tüketici reddediliyor.
Nakit paran varsa otomobil alabilirsin
Kredi kullanılamamasının bir başka nedeni taşıt kredisi faizlerinin yüksekliği. Yüzde 1.89-2.0 düzeyindeki taşıt kredisi faizleri bazı özel bankalarda yüzde 5’i geçti. Kredinin maliyetleri çok yükseldi. Kredideki en önemli sorun ise taşıt kredisi limitleri. BDDK’nın belirlediği limitler güncelliğini çoktan kaybetti sadece kağıt üzerinde kaldı. Kampanyalı fiyatlarla en ucuz otomobillerin fiyatı 710 bin ile 800 bin lira düzeyinde. Orta sınıf otomobillerin fiyatı zaten 1.5 milyon lirayı geçti. SUV’lar 2 milyon lirayı solladı. Limitleri hatırlarsak; 800 bin liraya kadar tüketiciler 36 ay vadede aracın maksimum yüzde 50’si kadar kredi kullanabiliyor. Yaklaşık 400 bin lirayı cebinden ödemek zorunda.
800 bin TL ile 1.2 milyon TL arasında olan otomobillerde 24 ay vadede maksimum yüzde 30’a kadar kredi alınabiliyor. 1.2 milyon lira ile 2 milyon lira arasındaki modellerde 12 ay vadede yüzde 20’ye kadar kredi imkanı var. Düşünsenize 1.5 milyon liralık araca ancak 300 bin liralık kredi alabiliyorsunuz. 2 milyon liralık etiketin üzerindekilere kredi yok. Hele bir de ilk otomobili ise tüketicilerin alma şansı iyice azalıyor. Son iki yılda alım gücünün azalması cabası.
Ticari krediye esnek davranılmalı
Peki 2024’te ÖTV matrahları güncellenir mi, BDDK kredi limitlerini yükseltir mi? Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in açıklamalarını görünce, 2024’te daha da sıkılaşacakları anlaşılıyor. Orta Vadeli Program’ın açıklandığı dönemde Bakan Şimşek’in yaptığı ‘Kredi kartları, bireysel kredi, taşıt kredisi ve ikinci konut kredisinde sadece faizleri artırarak değil, bankalar üzerinden kredi verme iştahını keserek de kredi büyümesini düşüreceğiz. Başkasının parasıyla, krediyle, kartla zenginlik olmaz” açıklaması ilk sinyaldi.
2024’te muslukların pek açılmayacağı ortada. Matrahlar güncellenir mi yoksa yüzde 80’lik vergiye devam edilir mi, bekleyip göreceğiz. Neticede toplam verginin yüzde 13’ü otomotivden geliyor. Bu da hiç azımsanmayacak bir oran. Böyle bir gelirden vazgeçilir mi, çok zor!
En azından ticari kredilerde esnek davranılırsa, ticaret hayatındaki çarklar dönebilir. Yoksa kredi bulamayan birçok kiralama şirketi kapısına kilit vurmak zorunda kalır. Pazarın belirli bir seviyede kalması, yatırımların devam etmesi ve istihdamın korunması adına ticari kredi tarafında daha dikkatli olmak gerekiyor.
