Otomobilde matrahların yaklaşık 2 yıldır güncellenmemesi ithalatın rekor seviyelere çıkmasına neden oldu. Her ne kadar Ankara cari açığı kısmak için ekonomiyi soğutmaya çalışsa da otomobilde ithalat dengesi bozulmuş durumda. Bunun en büyük nedeni hiç kuşkusuz yerli-ithal tüm modellerin yüzde 80’lik ÖTV dilimine girmesi. Türkiye otomotiv pazarında yerlilerin payı erimeye devam ederken, ithalat/ihracat dengesi kırmızı alarm veriyor. Hatırlanacağı gibi lokomotif sektör 8 yıl aradan sonra 2023’te dış ticarette açık verdi. Geçen yıl ithalat/ihracat dengesinde 1.4 milyar dolarlık bozulma yaşandı. 2019’da 18.8 milyar dolarla rekor dış ticaret fazlası verilmişti.
Otomobil tarafında 2023’te 6.6 milyar dolarlık açık ortaya çıktı. Satışların rekor seviyeye ulaşması, ithalatı tetikledi. Bu yılın ilk iki ayına baktığımızda yine 658 milyon dolarlık eksi yazıldı. Çok değil 2019’da otomobilde 8.6 milyar dolar gibi yüksek tutarda fazla verilmişti. İthalatın patlamasıyla yerli otomobillerin payı da yüzde 45’ler seviyesinden yüzde 33’e kadar geriledi. Bir başka deyişle satılan her üçü otodan ikisi ithal oldu. Yerlinin payı 2022’de yüzde 45, 2023’te yüzde 37 olarak gerçekleştiğini ekleyelim.
OSD Başkanı uyarmaya devam ediyor
Uzun süredir dış ticaret dengesinin S.O.S verdiği uyarısında bulunan Otomotiv Sanayi Derneği (OSD) Başkanı Cengiz Eroldu, yerli otomobilin payının yüzde 337e kadar gerilediğine dikkat çekerek, “Biz yerlide en yüksek yüzde 48’i gördük. Geçen sene yüzde 41 idik. Enflasyon karşısında aslında erozyona uğrayan bir ÖTV yapısı vardı, o bozuldu. Geçen senenin ilk 6 ayındaki yerli payı ile ikinci 6 ayındaki yerli payı farklı Türkiye’de. Çünkü yüzde 50 ÖTV ile satılan araçlar vardı. Şimdi onların hepsi yüzde 80’e geldi, o dengeyi bozdu. Aslında bunun anahtarı da, daha önce yapılan uygulamalar ve sonuçları belli, ona doğru geri dönülmesi lazım zaman içinde” değerlendirmesini yapıyor.
6.6 milyar $ açığın ne kadarı Çinliler’den?
İthalattaki keskin yükselişin bir başka nedeni de Çinli markalar. OSD’nin raporuna göre, 6.6 milyar dolarlık açığın 2.5 milyar doları sadece Çinliler’den kaynaklanmış. Bu rakamın yaklaşık yüzde 80’i de fosil yakıtlı araçlardan geliyor. Çinliler’in binek oto pazarından aldığı pay geçen yıl yüzde 6’ya ulaşmıştı. 2024’te de Çinli markalara olan ilgi devam ediyor. Yeni markalar Türkiye pazarına girmeye çalışıyor. Elektrikli araç ithalatına yönelik düzenleme ile özellikle Çinliler frenlenmeye çalışıldı ancak bu kez plug-in hibrit formülü bulundu. Keza birçok büyük grubun teknik detaylar belli olduktan sonra düzenlemenin şartlarını yerine getirecek yatırımları yapacaklarını açıkladı.
Geçen yıl Çinli benzinli-dizel motorlu araçlara önemle alınması talebinde bulunan OSD Başkanı Eroldu, yine bu ülkeden yapılan ithalata dikkat çekiyor. Türkiye’nin bu kadar fazla otomobil ithal eden bir ülke durumuna gelmesinin sürdürebilirlik olmadığını belirtiyor.
Sıkı para politikası izin verir mi?
Çinliler’e önlemden önce, ÖTV matrah limitlerinin artırılması gerekiyor. Bu çarpık durum düşük gelir seviyesine sahip vatandaşların ulaşılabilir araçlara erişimini engelliyor. Tüm 1.6 lt hacimli otomobillerin yüzde 80 ÖTV’ye girmesi yüzünden 1.5 milyon liralar konuşuluyor. Orta sınıf SUV’larda fiyatlar 2 milyona dayandı. Kredi musluklarının kapalı olması ve yüzde 5’i aşan taşıt kredisi faizleri cabası. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in ekonomik programdan sapma olmayacağını sık sık ifade ettiği ve yine 1 milyon adetlik otomotiv pazarından bahsedildiği bir dönemde, matrahların artması ise hiç kuşkusuz sürpriz olacaktır.
