Türkiye’nin en fazla ihracat yapan sektörü otomotivde dış ticaret dengesi alarm veriyor. Türkiye’de otomobil satışları 2025’te rekor kırarken, ithallerin payı zirveye çıktı. Yerli otomobillerin pazar payı bugüne kadar ki en düşük seviyeye geriledi. Otomotiv Sanayii Derneği’nin (OSD) açıkladığı rapor, adeta “Otomobilde rekor açık: İthalat kırmızı alarm veriyor” dedirtti. OSD’nin 2025 yılı verilerine göre, yerli otomobillerin pazar payı % 29’a düştü. Hatta ithalatın payı Haziran 2025’te tüm zamanların en yüksek düzeyi olan % 75.9’a kadar çıktı. Geçen yıl yerlilerin payı % 31 olarak kayıtlara geçmişti.
İthalatın pazar payı neden zirveye çıktı?
Halbuki yerli/ithal dengesi 2023 yılına kadar % 40’a % 60 düzeyindeydi. Yerli otoların payı 2019’da % 40.6, 2020’de % 40.9, 2021’de % 40.2 ve 2022’de % 39 olarak gerçekleşmişti. Ne zaman ki ÖTV matrah limitlerindeki güncelleme yapılmamaya başlandı ve 1.6 litre hacimli otomobillerde vergiler aynı seviyeye geldi, işte o zaman denge tamamen kayboldu. Yerlilerin payı 2023’te % 32.2’ye, geçen 2024’te de % 31’e indi. Her ne kadar Temmuz 2025’te ÖTV oranları ile matrah eşikleri yerliler dikkate alınarak değiştirilse de iş işten geçti. Tedbir için Çin’den gelen fosil yakıtlı araçlara getirilen ek gümrük verileri de istenilen etkiyi göstermedi.
İthalat/ihracat dengesi bozuldu
Hal böyle olunca hem otomotivde hem otomobilde dış ticaret dengesi iyice bozuldu. Son iki yıldır açık veren dış ticarette 2025’te kara delik büyüdü. OSD’nin raporuna göre, 2025’in 11 aylık döneminde otomobilde 7 milyar 713 milyon dolarlık açık verilerek, tüm zamanların en yüksek rakamı ortaya çıktı. Rekor sayıda 146 bin otomobilin satıldığı Aralık 2025’i hesaba katarsak, dış ticaret açığı 9 milyar dolara yaklaşacak. Veriler ‘Otomobilde rekor açık: İthalat kırmızı alarm veriyor’ uyarısı gibi. Hatırlatmak gerekirse otomobil 2023’te 6.6 milyar dolar, 2024’te 4.8 milyar dolar eksideydi. 2017-2022 yılları arasında ise otomobil dış ticaret fazlası veriyordu. 2019’da 8.5 milyar dolarla rekor kırılmıştı.
Gelelim tüm araç ithalat/ihracatının dikkate alındığı tüm araçlardaki dış ticaret dengesine. 2016-2022 yılları arasında hiç eksiye düşmeden kesintisiz toplamda 65.3 milyar dolarlık fazla verilmişti. Uzun bir aradan sonra yine rekorların yılı olan 2023’te 1 milyar 588 milyon dolar eksiye düştü. 2024’te 537 milyon dolar artıya geçilse de 2025’in 11 aylık döneminde 536 milyon dolar açık ortaya çıktı. 2025’in ekside kapatılması ne yazık ki garanti.
OSD Başkanı Cengiz Eroldu uyarıyor
Hiç kuşkusuz Türkiye’de otomotiv üretim yapanlar ithalat/ihracat dengesinin bozulmasından memnun değiller. Her ne kadar ihracat 41.5 milyar dolarla rekor kırsa da, ithalatı yakalamaya yetmiyor. OSD Başkanı Cengiz Eroldu, Türkiye’nin hâlâ otomobil ihracatından daha fazla ithalat yapan bir konumda olduğunu belirterek, “2025’i % 29’luk yerli satışla kapatıyoruz. Bu da bugüne kadar en düşük rakam, geçen yıl % 31’di” diyor. Eroldu konunun önemine dikkat çekerek, uyarıda bulunuyor: “7.7 milyar dolarlık açık Türkiye ekonomisi açısından son derece önemli.” Cengiz Eroldu, Türkiye’de otomotiv yatırımlarının artırılmasının, iç pazara daha fazla Türkiye’de üretilmiş otomobilin sunulmasının büyük önem taşıdığının altını çiziyor.
Hafif ticaride işler çok daha kötü
Hafif ticari araç tarafına baktığımızda tablo yerliler için daha ürkütücü. Hafif ticari araç (minibüs + kamyonet) pazarında 2025’te ithalatın payı % 78 olarak gerçekleşti. Toplam hafif ticari araç satışları % 10, ithal hafif ticari araç satışları % 18 oranında artarken, yerlilerde % 10’luk daralma yaşandı. Hatırlatmak gerekirse; 2000’den 2022’ye kadar Tofaş’ın Bursa tesisinde üretilen Fiat Doblo sayesinde, ithal hafif ticari araçların payı her zaman % 50’in altında kalmıştı. 2022 yılı sonunda Doblo’nun Stellantis’in İspanya fabrikasına kaydırılmasıyla birlikte ithal/yerli makasında büyük fark oluştu.
Hangi modeller yerlilerin payını artıracak?
Tofaş’ın Fiat, Peugeot, Citroen ve Opel markaları için üretmeye başladığı “K0” projesi ve yine 4 marka için bu yılın üçüncü çeyreği itibarıyla bantlardan indireceği “K9” yani Doblo projesi, yerlilerin piyasada yeniden güç kazanmasını sağlayacaktır. Haziran’da üretimi sona erecek Fiat Egea’nın yerine geçecek yeni model ailesi, Oyak Renault’nun yeni Renault Duster, yeni Renault Clio’dan sonra yıl ortasında üretime geçeceği Renault Boreal modeli ile Hyundai Motor Türkiye’nin ilk elektriklisi IONIQ 3, kamuoyunda tartışılan BYD’nin 150 bin adet kapasiteli Manisa fabrikasının devreye girmesi ve Togg’un üçüncü modeli T6’nın da gelmesiyle binek otomobilde yerliler büyük güç kazanacaktır. İşte o zaman ithalat/ihracat dengesinde kırmızı alarm durumu ortadan kalkacaktır.
