Otomotiv satışları bir miktar vites düşürse de tüm zamanların en yüksek seviyesine doğru gidiyor. İlk 8 ayda pazar yüzde 65 büyüyerek 755 bin adedi geçti. Mevsimsel olarak yılın an hareketli 4 ayında yaklaşık 250 bin aracın satılması halinde 1 milyon adetlik sınır ilk kez aşılacak. Tedarik sorunlarının azalmasıyla sektörün beklentisi yıl sonu beklentisi 1.2 milyon adede çıkmış durumda. Ancak sektörün paydaşları 2024’ün zor geçeceği konusunda hemfikir. Özetle önümüzdeki yıl otomotiv sektörünün fabrika ayarlarına geri dönmesi bekleniyor.
Orta Vadeli Programı değerlendiren Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in ‘Kredi kartları, bireysel kredi, taşıt kredisi ve ikinci konut kredisinde sadece faizleri artırarak değil, bankalar üzerinden kredi verme iştahını keserek de kredi büyümesini düşüreceğiz. Başkasının parasıyla, krediyle, kartla zenginlik olmaz” açıklamaları ise sektörde adeta ‘şimşek’ gibi çaktı. ‘Kredilere yeni sınırlama geliyor’ açıklaması, 2024 yılının zaten zorlu geçmesini bekleyen otomotiv sektörünü iyice tedirgin etti.
Uzun süredir bireysel müşteriler ve şirketlerin krediye ulaşamadığından yakınan otomotiv sektörü, ‘Kredi muslukları daha ne kadar kısılabilir?’ diye serzenişte bulundu. Neden mi? Otomobil satın almak isteyenler zaten uzun süredir krediye ulaşmakta zorlanıyor. Hem bankalar kredi vermeye istekli değil hem faizler yüksek. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) verileri, kredi kullanımındaki sert düşüşü gözler önüne seriyor. Gelin BDDK’nın resmi verilerinden kredilerdeki son duruma bakalım…
Kredi kullanımı yüzde 20’ye indi
2021’de 104.6 milyar liralık taşıt kredisi hacmi 2022 sonunda 126.5 milyar lira artışla 231.1 milyar liraya ulaştı. Bu yılın 7 aylık döneminde ise sadece 39.6 milyar lira artarak 270.7 milyar lira oldu.
Aylık kredi kullanımındaki ciddi düşüş de dikkati çekiyor. Geçen yıl Mart’tan itibaren 6 milyar ile 9 milyar lira arasında kredi kullanılırken, rekorlar yılı 2023’te bu tutar Mart ve Nisan ayları hariç 1.3-2.5 milyar lira arasında değişti. Hatta 120 bin aracın satıldığı Temmuz’da 717 milyon lira ile dibe vurdu.
Faizler makul seviyede seyrederken otomobil satın alırken kredi kullanım oranı yüzde 70 idi. Şu an bu oran yüzde 20’lere kadar indi.
Yüzde 1.89-2.0 düzeyindeki taşıt kredisi faizleri özel bankalarda yüzde 5’e dayandı. Krediler çok zor onaylanırken, müşterilere verilen kredi tutarları düşük tutuluyor.
Ticari kredilerde sorun devam ediyor. Filolarını yenilemek isteyen birçok operasyonel filo kiralama şirketleri kredi alamıyor.
Neden elektrikliye pozitif ayrımcılık?
Kredide bir başka sıkıntı Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) taşıt kredisi limitlerinin güncelliğini çoktan kaybetmesi ve sadece kağıt üzerinde kalması. Tüketiciler otomobil alırken yüksek miktarda peşinat ödemek zorunda kalıyor. 1.5 milyon liralık bir otomobil için vatandaş ancak 300 bin liralık kredi alabiliyor. Tabii banka reddetmezse. İşin ilginci fiyatı 2 milyon liranın üzerindeki 452 model için tüketici kredi kullanamıyor. BDDK taşıt kredilerinde en son düzenlemeyi Şubat 2022’de yaparken, Nisan 2023’te elektriklilerin alımını kolaylaştırmak adına vade ile tutarlarda değişikliğe gitti. O da Togg’a destek sağlanmak için yapıldı, fosil yakıtlılar dikkate alınmadı.
2024’te pazar 700 bin adedin altına inmemeli
Sohbet ettiğim Otomotiv Distribütörleri ve Mobilite Derneği (ODMD) Başkanı Ali Haydar Bozkurt, otomotivin lokomotif sektör olduğunu hatırlatarak, Ticari hayatın dönmesi için araca ihtiyaç var. Bu yüzden kurumsal şirketler mobilite ihtiyaçlarına karşılamak durumunda. Pazarın belirli bir seviyede kalması, yatırımların devam etmesi ve istihdamın korunması adına ticari kredi tarafında daha dikkatli olmak gerekiyor. Araç kiralama şirketlerinin kredi ihtiyaçlarını gözardı etmemeliyiz. Kredi bulamazlarsa büyük sıkıntı olur, uzun vadeli kiralama işi kilitlenir” değerlendirmesini yapıyor. Önümüzdeki 2 yılın zorlu geçeceğini tekrarlayan Bozkurt, pazarın 700 bin adedin altına düşmemesi gerektiğine değiniyor. Piyasada yaşananlardan görüldüğü üzere ‘Krediler daha ne kadar kısıtlanabilir?’ Umarım her zaman olduğu gibi lokomotif sektör, cari açığı azaltma uğruna günah keçisi seçilmez.
